Kuchnia mazurska: ryby, plińce i dzyndzałki

Henryk Sobolewski Avatar

4 min czytania

Drewniany stół z wędzoną rybą i plackami ziemniaczanymi nad mazurskim jeziorem

Sedno

Kuchnia mazurska to ryby z jezior, ziemniaki, mączne dania i dziczyzna. Pod nazwami takimi jak plińce, farszynki czy dzyndzałki kryją się proste, sycące potrawy. Zamawiaj to, co domowe i sezonowe, a o nazwy dopytaj gospodarza.

Co jest mazurskie w kuchni mazurskiej?

Kuchnia mazurska opiera się na rybach z jezior i produktach leśnych, czyli na tym, co dawało się złowić, zebrać albo wykopać na miejscu. Szefowa kuchni jednej z mazurskich gospód mówi wprost, że staropolska kuchnia mazurska to „kuchnia z biedy” (cytat z travelover.pl). Stąd proste składniki i sycące dania.

Czerpie z tradycji polskiej, a z sąsiednich kuchni m.in. niemieckiej, litewskiej, rosyjskiej i ukraińskiej. Mazury graniczą z Warmią od zachodu, a kuchnie obu krain się przenikają. Część nazw przypisuje się jednak tylko jednej z nich.

Ryby z jezior: co wybrać i kiedy

Podstawą są sandacz, szczupak, okoń, pstrąg, węgorz, sielawa, sieja i lin. Ryby podaje się na kilka sposobów:

  • wędzone na gorąco, czyli w cieple dymu, aż mięso będzie gotowe do jedzenia bez dalszej obróbki,
  • smażone w całości albo w kawałkach,
  • w zupie rybnej.

Nie wszystko jest dostępne przez cały rok, więc w sezonie pytaj, co dziś złowiono, zamiast brać pozycję z karty.

Zupę rybną gotuje się z kilku gatunków i podaje z koperkiem oraz kwaśną śmietaną (opis z bobrzanie.pl). Sandacz bywa podawany z kaszą gryczaną i sosem kurkowym. Jeśli chcesz sam złowić rybę na obiad, sprawdź wcześniej zasady połowu na stawach i jeziorach: karty wędkarskie i reguły opisuje materiał o wędkowaniu w agroturystyce.

Stynka: ryba tylko na zimę

Stynka to mała ryba łowiona tylko zimą, gdy jeziora zamarzają. Pachnie świeżym ogórkiem, a po usmażeniu jej ości są miękkie (polandsoultravel.com). Jeśli jedziesz na Mazury poza sezonem letnim, to ona daje kulinarny powód do wyjazdu.

Plińce z pomoćką i farszynki: ziemniaczane klasyki

Z nazwy trudno zgadnąć, co to za dania, a oba robi się z ziemniaków.

  • Plińce z pomoćką to placki ziemniaczane z sosem z twarogu i śmietany. Pomoćka poza Warmią i Mazurami jest prawie nieznana, więc to jedno z dań, których nie dostaniesz w ogólnopolskim menu.
  • Farszynki to kotleciki z ciasta ziemniaczanego nadziewane farszem z wieprzowiny, jajek, kapusty i cebuli. Smaży się je albo podsmaża i dopieka, a wieprzowinę można zastąpić drobiem.

Dzyndzałki: pierogi z kaszą gryczaną z Warmii

Dzyndzałki to pierogi z farszem z kaszy gryczanej, jajek na twardo, wędzonego boczku i cebuli. Podaje się je ze skwarkami, czyli smażonymi kawałkami boczku lub słoniny, doprawionymi czosnkiem i majerankiem.

To specjalność warmińska, dlatego nie w każdej mazurskiej karcie je znajdziesz, choć zdarzają się też na Mazurach. Poland Soul Travel wiąże nazwę z „dzyndzlami”, czyli „uszami” na brzegach pierogów.

Dziczyzna, zupy i dania na ciepło

  • Karmuszka to zupa z białej fasoli, kapusty i mięsa, uważana za warmińską.
  • Zupa maślankowa z pulpetami pochodzi z Gietrzwałdu (według beszamel.se.pl).
  • Gulasz i pieczenie z dziczyzny: dzik, sarna albo jeleń, często z kiszoną kapustą lub burakami.
  • Kaczka po mazursku jest pieczona z jabłkami i majerankiem.
  • Sękacz mazurski na deser to ciasto biszkoptowo-tłuszczowe, które spotkasz w kartach gospodarstw.

Jak zamawiać mazurskie dania w gospodarstwie?

Zacznij od pytania, co w kuchni jest domowe i sezonowe, bo to odróżnia lokalną kartę od ogólnopolskiej. Karta z samymi schabowymi i pizzą oznacza zwykle brak lokalnej kuchni, więc pytaj wtedy o danie dnia zamiast zamawiać z menu.

Nazwy dań są nieoczywiste, dlatego proś o opis. Przydadzą się cztery pytania:

  • Co jest dziś domowe, a co z półproduktów?
  • Czy ryba pochodzi z jeziora i jak jest przyrządzona?
  • Z czego jest farsz w farszynkach albo pierogach?
  • Co podajecie do dania i czy jest sezonowy dodatek?

Pomocą może być też sieć Dziedzictwo Kulinarne Warmia Mazury, inicjatywa Samorządu Województwa, która łączy gospodarstwa ekologiczne i miejsca z tradycją.

Gdzie szukać dobrej kuchni regionalnej na wsi?

Najpierw wybierz region i porę roku, bo od nich zależy, czy trafisz na stynkę, dziczyznę czy ryby z sezonu. Pomoże w tym zestawienie, jak wygląda agroturystyka na Mazurach.

Czy obiady wliczone w cenę są domowe? Sprawdź to przy rezerwacji, nie na miejscu. Co zwykle jest w cenie i jak jedzą goście, opisuje tekst o agroturystyce z wyżywieniem. Zapytaj o to samo, co przy zamawianiu z karty: co jest domowe i z czego.

Czym różni się od kuchni sąsiednich regionów?

Kartacze i babka ziemniaczana to dania podlaskie, a nie mazurskie. Na Mazurach i Warmii szukaj ryb, pomoćki i dzyndzałków, a podlaskie potrawy ziemniaczane opisuje kuchnia podlaska.

Henryk Sobolewski Avatar